"Araç çalışmıyor" en genel şikâyet ve arkasında birbirinden çok farklı sebepler olabiliyor. İyi haber: kontağı çevirdiğinizde duyduğunuz ses, sebebi büyük ölçüde daraltıyor. Bu yazı, aracınızı getirmeden önce hangi grupta olduğunuzu anlamanız için.

Durum 1: Hiç ses yok

Kontağı çeviriyorsunuz, hiçbir şey olmuyor. Gösterge paneli ya hiç yanmıyor ya da yanıp hemen sönüyor.

Olası sebepler, olasılık sırasıyla:

  • Akü tamamen boşalmış ya da kutup başları gevşek/oksitlenmiş
  • Akü kablosu ya da şase bağlantısı kopuk
  • Marş rölesi ya da sigortası
  • Kontak anahtarı devresi
  • Otomatikte vites P/N konumunda değil, manuelde debriyaj emniyet anahtarı (bu ikisi çok sık ve çok basit — önce bunu kontrol edin)
  • Gövde kontrol ünitesi yetki vermiyor

Kendiniz yapabileceğiniz kontrol: farları açın. Hiç yanmıyor ya da çok cılız yanıyorsa akü/bağlantı tarafındasınız. Farlar normal parlaklıkta yanıyorsa akü büyük olasılıkla iş görüyor ve sorun marş devresinde ya da yetkilendirmede.

Durum 2: Tek bir "tık" sesi var, marş dönmüyor

Bu ses, marş rölesinin çektiğini ama marş motorunun dönmediğini gösteriyor. Yetki verilmiş, komut gitmiş, iş orada durmuş.

Olası sebepler: marş motorunun kömürleri, marş otomatiği (solenoid), marş motoruna giden ana kablo, ya da akünün yüksek akım verememesi. Son madde önemli: bir akü 12 volt gösterip de yük altında çökebiliyor. Voltmetre ölçümü tek başına akünün sağlam olduğunu göstermiyor; yük testi gerekiyor.

Durum 3: Marş ağır dönüyor

Klasik "vırr... vırr..." sesi. Motor dönüyor ama yeterince hızlı dönmediği için ateşlemeye gücü yetmiyor.

Neredeyse her zaman akü ya da bağlantı: zayıf/yaşlı akü, oksitlenmiş kutup başı, gevşek şase kablosu. Soğukta belirginleşmesi tipik — akü kapasitesi düşük sıcaklıkta azalıyor.

Bir de gözden kaçan bir sebep var: marş motorunun kendisi. İç sargıda kısmi kısa devre yapan bir marş motoru normalin çok üzerinde akım çeker ve sağlam bir aküyü bile yavaş döndürür. Akü değiştirip sorun geçmediyse buraya bakmak gerekiyor.

Durum 4: Marş sağlıklı dönüyor ama motor tutmuyor

Bu grup en geniş ve akü/marş tarafı temiz demek. Motor dönüyorsa elektrik sistemi ana hatlarıyla çalışıyor. Sorun ateşleme, yakıt ya da yetkilendirmede.

Olası sebepler:

  • Krank mil konum sensörü: bu tablonun en sık sebebi. Sensör arızalandığında sistem motorun döndüğünü göremez ve yakıt/ateşleme vermez.
  • Immobilizer yetkilendirmesi: gösterge panelinde anahtar/kilit ikonu yanıyorsa güçlü işaret. PSA araçlarda motor beyni ile BSI eşleşmesi de bu gruba giriyor.
  • Yakıt pompası ya da yakıt basıncı
  • Ateşleme sistemi (benzinli): bobin, buji
  • Zamanlama kayması: triger kayışı/zinciri atlamış
  • Motor beyni: bu listede son sırada — yukarıdakiler ölçümle dışlandıktan sonra.

Durum 5: Araç çalışıyor ama akü sürekli bitiyor

Bu farklı bir sorun ve iki alt grubu var.

a) Şarj sistemi çalışmıyor

Alternatör (dinamo) aküyü doldurmuyorsa araç bir süre akü gücüyle gider ve sonra kalır. Belirtiler: akü uyarı lambası yanıyor, farlar rölantide sararıyor, elektrikli aksesuarlar güçsüz çalışıyor.

Ölçüm basit: motor çalışırken akü kutupları arasındaki gerilim yaklaşık 13,8–14,5 V bandında olmalı. 12 V civarında kalıyorsa şarj yok. Ama alternatörü hemen suçlamıyoruz: gerginlik kayışı, alternatör kayışı, kablo bağlantısı ve akıllı şarj yönetimi olan araçlarda ünitenin şarj komutu da bu tabloyu verebiliyor.

Alternatörün kendisi arızalıysa çoğu vakada onarılabiliyor: regülatör (konjektör), diyot tablası ve kömürler değiştirilebilir bileşenler. Komple değişim çoğu zaman gereksiz.

b) Kaçak akım

Araç sabahleyin akü bitmiş oluyor ama şarj sistemi sağlam. Bu, bir tüketicinin kontak kapalıyken uyanık kalması demek: gövde kontrol ünitesi uyku moduna geçmiyor, bir röle yapışık kalıyor, sonradan takılan bir cihaz (teyp, alarm, takip cihazı) sürekli çekiyor ya da bir kapı/bagaj sensörü aracı "açık" sanıyor.

Burada en yaygın hata: sigortaları rastgele çekerek arama yapmak. Bu yöntem ünitenin uyku sırasını bozuyor ve ölçümü kirletiyor — üstelik bulunsa bile hangi devrenin neden uyanık kaldığını söylemiyor. Doğru yöntem uyku akımını zaman içinde izlemek: araç kapandıktan sonra akım kademeli düşer ve belirli bir seviyede sabitlenir. O seviye normalin üzerindeyse kaynağı devre devre ayrıştırıyoruz.

Bu adım atlandığı için üst üste akü değiştiren çok müşteri görüyoruz. Üçüncü aküye kadar giden vakalar var — ve akü hiçbir zaman suçlu değildi.

Takviye ile çalıştırırken dikkat

Takviye pratik bir çözüm ama iki ciddi risk taşıyor:

  • Ters bağlantı elektronik ünitelere kalıcı hasar verebiliyor. BMW'de FRM modülünün, birçok araçta gövde ünitesinin bilinen ölüm sebebi.
  • Kontak açıkken akü sökmek gerilim sıçraması üretiyor ve bellek bloğunu bozabiliyor.

Akü değişimi ya da takviye sonrası başlayan elektronik şikâyetlerde bunu bize mutlaka söyleyin. O tek bilgi teşhisi doğrudan kısaltıyor ve şüphe listesini baştan daraltıyor.

Bize gelmeden önce ne iletebilirsiniz?

Model, yıl, motor; kontağı çevirdiğinizde ne duyduğunuz (hiç ses yok / tek tık / ağır dönüyor / normal dönüyor ama tutmuyor); gösterge panelinde hangi lambanın yandığı; şikâyetin soğukta mı sıcakta mı çıktığı; son zamanlarda akü değişimi, takviye ya da elektronik montaj yapıldı mı.

Bu beş bilgi çoğu vakada hangi gruptan başlayacağımızı gösteriyor ve gereksiz söküm masrafını baştan önlüyor.